नेपाली कांग्रेसको विशेष अधिवेशन केवल पार्टीभित्रको नेतृत्व चयनको प्रक्रिया मात्र होइन, यो नेपाली लोकतन्त्रको एउटा मनोवैज्ञानिक क्षण पनि हो । हरेक अधिवेशनअघि कांग्रेससँग जोडिएका लाखौँ समर्थक, विशेषतः नयाँ पुस्ता, आशा र संशयको दोधारमा उभिन्छन् । आशा यस अर्थमा कि सायद यसपटक पार्टीले आफूलाई बदल्नेछ, र संशय यस अर्थमा कि विगतझैँ फेरि पनि परिवर्तन भाषणमै सीमित नहोस् ।
यही द्वन्द्वको केन्द्रमा आजको प्रश्न उभिएको छ—के कांग्रेस विशेष अधिवेशनले साँच्चै नयाँ पुस्तालाई ऊर्जा दिन सक्छ ? आजको नेपाली युवा पुस्ता राजनीतिक रूपमा अज्ञानी छैन ।

उनीहरू सचेत छन्, प्रश्न गर्छन्, तुलना गर्छन् र मूल्याङ्कन गर्छन् । उनीहरूले कांग्रेसको गौरवशाली इतिहासलाई अस्वीकार गरेका छैनन्, तर इतिहासकै नाममा वर्तमानको असफलतालाई ढाकछोप गरिनु स्वीकार्य छैन । अधिवेशनको मञ्चमा जब फेरि उही अनुहार, उही भाषा र उही शक्ति–सन्तुलन देखिन्छ, तब युवामा ऊर्जा  होइन, निराशा पैदा हुन्छ ।

कांग्रेसको समस्या नेतृत्वको अभाव होइन, नेतृत्वको जडता हो । पार्टीभित्र युवा नेताहरूको कमी छैन । समस्या उनीहरूलाई निर्णायक तहमा पुग्न नदिने संरचना र मानसिकतामा छ । अधिवेशनले यदि यो संरचनामाथि प्रहार गर्न सकेन भने, नयाँ पुस्ताको ऊर्जा कागजमा सीमित हुनेछ ।
आज कांग्रेसभित्र केही युवा नेताहरू यस्ता छन्, जसलाई नयाँ पुस्ताले आशाको दृष्टिले हेर्छ । उनीहरू सबै पूर्ण छैनन्, उनीहरू सबै क्रान्तिकारी पनि होइनन्, तर उनीहरूमा संवाद, आधुनिक सोच र परिवर्तनको संकेत देखिन्छ । तर प्रश्न उठ्छ—के पार्टी संरचनाले उनीहरूलाई उचाल्न चाहन्छ, कि केवल प्रयोग गरेर थन्क्याउन ?

गगन थापा कांग्रेसभित्रको सबैभन्दा चर्चित युवा राजनीतिक अनुहार हुन् । उनको भाषण, विषयवस्तुको स्पष्टता र नीतिगत बहसमा पकडले नयाँ पुस्तालाई आकर्षित गरेको सत्य हो । स्वास्थ्य मन्त्री हुँदा उनले देखाएको सक्रियता र संसदमा उठाएका मुद्दाले उनी केवल भाषणका नेता होइनन् भन्ने सन्देश दिएको थियो । तर गगन थापाको राजनीति पनि सीमाबाट मुक्त छैन ।

उनी पार्टीभित्र लोकप्रिय छन्, तर संगठन भित्रको शक्ति सन्तुलन अझै पुराना गुटकै हातमा छ । अधिवेशनले यदि विचार र कार्यसम्पादनलाई नेतृत्वको आधार बनाउन सकेन भने, गगन थापाजस्ता नेताहरूको सम्भावना पनि व्यवस्थापनमै सीमित हुनेछ ।
विश्वप्रकाश शर्मा अर्को युवा नेता हुन्, जो भावनात्मक र वैचारिक दुवै रूपमा युवासँग संवाद गर्न सक्छन् । उनको लेखन, अभिव्यक्ति र संगठनप्रतिको निष्ठा कांग्रेसको नयाँ पुस्ताका लागि आकर्षणको स्रोत बनेको छ । तर उनी पनि पार्टीभित्रको पुरानो संरचनामा
बाँधिएका छन् । उनीहरूको ऊर्जा कहिलेकाहीँ ‘सेफ जोन’ भित्रै सीमित हुन्छ । विशेष अधिवेशनले यदि जोखिम उठाउने राजनीतिक संस्कृतिलाई प्रोत्साहन गरेन भने, विश्व प्रकाश जस्ता नेताहरू पनि व्यवस्थाको सौन्दर्यकरणमा सीमित हुन सक्छन् ।
प्रदिप पौडेल जस्ता युवा नेताहरू नीति र विचारको तहमा गहिरो अध्ययन गर्ने नेता मानिन्छन् । शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक न्यायका मुद्दामा उनीहरूको दृष्टिकोण स्पष्ट छ । तर यस्ता नेताहरूको समस्या के छ भने, पार्टी राजनीतिमा विचारभन्दा अंकगणित बलियो हुन्छ ।

महाधिवेशनले यदि विचारलाई प्राथमिकता दिएन भने, यस्ता नेताहरू सधैँ दोस्रो पंक्तिमै सीमित हुने खतरा रहन्छ । युवा नेताहरूको सम्भावना केवल व्यक्तिमा होइन, पुस्तागत प्रतिनिधित्वमा निहित हुन्छ । कांग्रेसको विशेष अधिवेशनमा युवाको सहभागिता संख्या बढे पनि निर्णायक भूमिका अझै सीमित छ । युवा प्रतिनिधिहरू भाषण सुन्छन्, ताली बजाउँछन्, तर निर्णय पुरानै वृत्तभित्र हुन्छ । यस्तो अवस्था परिवर्तन नगरी नयाँ पुस्तालाई ऊर्जा दिने कुरा आत्मवञ्चना मात्र हो । नयाँ पुस्ताले कांग्रेससँग एउटा स्पष्ट प्रश्न गरिरहेको छ—के यो पार्टीमा विचार र क्षमताका आधारमा अघि बढ्न सकिन्छ ? कि यहाँ पनि सम्बन्ध, गुट र सम्झौताकै राजनीति हावी छ ?

महाधिवेशनले यस प्रश्नको उत्तर दिन सक्नुपर्छ । आजको युवा पुस्ता केवल राजनीतिक पद खोजिरहेको छैन, उनीहरू अर्थपूर्ण भूमिकाको खोजीमा छन् । उनीहरू देश किन पछाडि परेको छ भन्ने प्रश्न गर्छन् । शिक्षा किन बेरोजगार उत्पादन गर्ने कारखाना बन्यो भन्ने प्रश्न गर्छन् ।
राजनीति किन सेवा होइन, करिअर बन्यो भन्ने प्रश्न गर्छन् । कांग्रेसको महाधिवेशनले यी प्रश्नलाई असहज ठानेर टा¥यो भने, ऊर्जा पैदा हुँदैन ।
अधिवेशनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष आत्मआलोचना हो । कांग्रेसले आफ्नै सरकार हुँदा भएका गल्तीहरू स्वीकार्न सक्नुपर्छ । भ्रष्टाचार, कुशासन र अवसरवादका मुद्दामा मौन बस्नु नयाँ पुस्ताका लागि सबैभन्दा ठूलो निराशा हो । युवाले नेताबाट पूर्णता होइन, इमानदारी खोज्छन् ।

गल्ती स्वीकार्ने साहस अधिवेशनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हुन सक्छ । यदि कांग्रेसले युवा नेताहरूलाई केवल ‘भविष्यका नेता’ भनेर आश्वासनमा सीमित राखिरह्यो भने त्यो भविष्य कहिल्यै आउँदैन । भविष्यलाई वर्तमानमै स्थान दिनुपर्छ । महाधिवेशनले यदि युवा नेतृत्वलाई नीति निर्माण, संगठन सञ्चालन र सरकारको मूल्याङ्कनमा निर्णायक भूमिका दियो भने, त्यसको सन्देश देशभर फैलिनेछ ।
अन्ततः प्रश्न फेरि त्यहीँ आइपुग्छ— के कांग्रेस महाधिवेशनले नयाँ पुस्तालाई ऊर्जा दिन सक्छ ? उत्तर सम्भावनामा छ, सुनिश्चिततामा छैन । सम्भावना यस अर्थमा कि कांग्रेसभित्र अझै पनि परिवर्तन चाहने युवा नेतृत्व छ, विचार छ र इतिहास छ । तर सुनिश्चितता यस अर्थमा छैन कि पार्टी संरचना अझै पनि परिवर्तनप्रति आशंकित देखिन्छ ।

ऊर्जा भाषणले होइन, अवसरले पैदा हुन्छ । ऊर्जा नाराले होइन, विश्वासले पैदा हुन्छ । यदि महाधिवेशनले युवा नेताहरूलाई केवल सजावट होइन, निर्णयकर्ता बनायो भने, कांग्रेस फेरि नयाँ पुस्ताको पार्टी बन्न सक्छ । नत्र, कांग्रेसको महाधिवेशन पुरानो पुस्ताको शक्ति पुनर्वितरणको अभ्यासमै सीमित हुनेछ । नयाँ पुस्ता पर्खिरहेको छ—अब भाषण होइन, दिशा चाहिन्छ । कांग्रेसले त्यो दिशा दिन सक्छ कि सक्दैन, त्यसको
परीक्षा यही महाधिवेशन हो ।